Hoe ga je om met overlijden binnen een (jong) gezin

Verlies

Helaas krijgen we er allemaal eens mee te maken, overlijden binnen je directe familie of vrienden kring.

Dit is iets wat je niet tegen houdt. Maar hoe verdrietig dit ook is, je moet door.
Maar hoe doe je dit, hoe vertel je het je kinderen, neem je ze mee naar de begrafenis/crematie, laat je ze hun overleden dierbare zien? Allemaal vragen die er door je hoofd schieten.

Jaren geleden heb ik tijdens de opleiding SPW een workshop gevold, erg interessant en bijzonder om bij te wonen. Dit is één van de workshops die mij heel goed bijgebleven is. Dus, ik kan er zeker iets oververtellen. Helaas hebben wij recent ook een dierbare verloren. Dus, ook deze ervaring heb ik helaas.

Allereerst moet je naar het kind kijken, elk kind is anders en kan anders reageren op situaties.
Maar wat jullie uiteindelijk ook besluiten, het is het juiste besluit voor JULLIE op dat moment. En daarom kan dit ook niet fout zijn. Er zijn wel dingen die je beter wel of niet kunt doen.

Wat je kunt doen

Laat je kindje iets meegeven aan de dierbare.
Veel kinderen vinden het fijn om iets te geven aan de dierbare. Dat kan bijvoorbeeld een tekening of een knuffel zijn. Je kunt dit bijvoorbeeld samen met je kindje in of bij de kist van de dierbare leggen. Of later op het graf of bij de urn.

Regelmaat en rust
Regelmaat en rust zijn erg belangrijk voor jonge kinderen. Vooral het hebben van een vaste verzorger is belangrijk. Soms gebeurt het dat je door iets ingrijpends, zoals het overlijden van een dierbare, tijdelijk minder beschikbaar bent voor je kindje. Probeer ervoor te zorgen dat er voor je kindje zo min mogelijk verandert. Als je zelf niet in staat bent voor je kind te zorgen, zorg dan voor een vaste andere verzorger, zodat je kindje niet steeds aan andere gezichten hoeft te wennen.

Blijf gewoon spelen met je kindje
Kinderen zijn niet lange tijd achter elkaar verdrietig zijn. Het is heel belangrijk dat ze ook dingen doen die ze leuk vinden. Probeer tijd te maken om af en toe met je kindje dingen te doen die hij/zij leuk vindt.

Bewaar spullen waar je kindje of waar jij herinneringen aan hebt.
Kinderen tussen 0 en 3 jaar zullen zich heel weinig of helemaal niks kunnen herinneren van de overleden dierbare. Later kunnen zij de behoefte krijgen om wat meer te weten te komen over de overleden dierbare. Als je wat spulletjes bewaart die voor de dierbare belangrijk waren, kun je die later aan je kindje laten zien en kan hij/zij zich een beeld proberen te vormen van de dierbare.

Herinneringsboek/doos
Maak een ‘herinneringsboek of doos’. Hierin kun je samen met je kind dingen opschrijven of dingen in stoppen. Later als ze oud genoeg zijn, willen ze vaak weten joe diegene was. Ze kunnen er ook foto’s inplakken en tekeningen.

Uitleggen wat de dood betekent
Als je kindje erom vraagt. Kun je het volgende uitleggen. Zolang je kindje er niet omvraagt hoef je ook niks te vertellen. Zodra hij/zij de behoeft heeft om meer te weten, komt hij/zij bij jou. Een voor kinderen duidelijke uitleg kan zijn: Iemand die dood is kan niet meer ademen, niet meer bewegen, niet meer voelen. Een dode hoeft ook niet meer te eten en te drinken. Iemand die dood is voelt helemaal koud aan, heeft geen pijn meer en kan ook niet meer horen en zien. Iemand die dood is heeft zijn lichaam niet meer nodig. Iemand die dood is, kan nooit meer levend worden. Net zoals een plant of een dier ook dood kan gaan.

Praat en stop je emoties niet weg
Stop emoties niet weg maar maak het verlies en het verdriet bespreekbaar. Op een luchtige manier, bijvoorbeeld tijdens het spelen. Vaak gaat dit beter. Het kind kan zich vaak ook beter uiten in tekeningen en in spel. Belangrijk is om niet aan te dringen, als uw kind op dat moment niet wil praten.

Schuldig voelen
Peuters kunnen zich schuldig voelen over de dood van een dierbare. Ze denken dat zij het hadden kunnen voorkomen door iets niet of juist wel te doen. Vertel uw kindje dat veel kinderen denken dat zij er iets aan hadden kunnen doen om te voorkomen dat de dierbare dood is. Maar dat zij er niks aan kunnen doen. Zorg er wel voor dat je kindje over zijn/haar schuldgevoelens blijft praten, wimpel ze niet meteen weg.

Regels houden
Jonge kinderen hebben behoefte aan grenzen en duidelijke regels. Een kind dat een ingrijpende gebeurtenis heeft meegemaakt, zoals het overlijden van een dierbare, heeft waarschijnlijk nog meer behoefte aan regels en regelmaat. Word niet boos als uw kind regels overtreedt, maar leg wel uit dat de regels die normaal gelden, nu ook gelden.
Wat je beter niet kunt zeggen over de dood:

– “….slaapt voor altijd”. Bij kinderen kan angst ontstaan om zelf te gaan slapen en ook nooit meer wakker te worden.

– “….maakt een verre reis en zal nooit meer terugkomen”. Kinderen begrijpen het niet en voelen zich in de steek gelaten.

– “…. is dood gegaan omdat ze al heel oud was”. Voor kinderen zijn alle mensen die geen kinderen meer zijn al oud. Ze kunnen bang worden dat hun eigen vader of moeder ook dood zal gaan. Die zijn immers ook al oud.

– “…. is doodgegaan omdat hij zo ziek was”. Peuters begrijpen niet het verschil begrijpen tussen een ernstige en minder ernstige ziekte. Het is belangrijk dat aan het kind wordt uitgelegd hoe erg de ziekte van opa was. Anders kunnen zij bang worden dat zij bij griep of verkoudheid ook dood gaan.

Verzwijgen
Verzwijg het verlies en het verdriet niet, maar maak het bespreekbaar. Wegstoppen van hun verdriet helpt jonge kinderen niet. Belangrijk is wel dat je aansluit bij het kind en dat het niet allemaal vanuit jezelf komt. Kinderen geven vaak wel signalen die je kunt oppakken. Merk je dat hij/zij het naspeelt of er bijvoorbeeld liedjes over gaat zingen, speel hier dan gelijk op in.

Extra zielig vinden
Extra liefde en aandacht zijn nu erg belangrijk en fijn voor je kindje. Maar behandel je kindje niet als zielig!

Eventuele eigen emoties onderdrukken
Je kunt je kindje beter ondersteunen als je je eigen verdriet toelaat, als je het voelt opkomen geef er dan woorden aan: “Ik ben ook verdrietig omdat . . . er niet meer is. Dan zijn we gewoon samen eventjes verdrietig, dat is ook niet erg.” Verdriet en tranen zijn niet erg, alleen als je je verdriet niet in de hand hebt, wordt je kindje mogelijk angstig.

Corrigeren
Jonge kinderen kunnen dingen zeggen die op jou hard of gemeen kunnen overkomen, bijvoorbeeld: “Ik ben blij dat …. dood is want nu mag ik zijn mooiste auto’s hebben.” Corrigeer je kindje niet, maar sluit aan bij die opmerking. Zeg bijvoorbeeld: “Ja dat is wel heel erg leuk hè. Ik kan me voorstellen dat je daar blij mee bent!” Dit geeft hun op dit moment steun, maar leg wel uit dat het verdrietig blijft dat de dierbare is overleden.

Denken dat jonge kinderen de dood snappen
Jonge kinderen kunnen goed herhalen wat een volwassene heeft gezegd. Ook al zeggen ze: “… is dood en komt nooit meer terug”, dan wil dat niet zeggen dat ze het ook daadwerkelijk begrepen hebben. Ze kunnen blijven vragen waarom … niet op hun verjaardag komt. Het is heel belangrijk om dit soort vragen keer op keer eerlijk te beantwoorden.

Waar je verder aan/om kunt denken:

• Hoe oud is je kindje, heeft het de dierbare al bewust meegemaakt.
Je kunt je voorstellen dat een kind onder het eerste levensjaar er niet veel van mee gekregen heeft of zal krijgen. Natuurlijk voelt het dat jullie verdrietig zijn. Maar voor je kleintje is zo’n begrafenis /crematie misschien iets te veel verandering. Andere mensen, veel emoties, misschien staat de muziek er wel iets te hard etc. Je kindje kan door alle nieuwe indrukken meer aandacht vragen dan normaal. En je moet je goed afvragen of jullie dan wel goed afscheid kunnen nemen van de dierbare.

• Ook bij peuters en zelf nog bij kleuters is het een lastige keuze wat te doen. Wil je dat je kind de dierbare herinnert zoals hij/zij was. Of wil je dat hij/zij nog één keer naar de dierbare kan kijken. Wij hebben er voor gekozen om beide kinderen thuis te laten. (4 en 1 jaar) Beide kinderen hebben samen met ons afscheid genomen bij de kist. Een mooie kleurplaat en een witte roos hebben zij samen met hun neefjes neer gelegd. Wij hebben er voor gekozen de kist op dit moment even dicht te doen. Als de oudste de dierbare had willen zien, hadden we misschien samen met haar gekeken. Maar de vraag was er niet. Ze had er vrede mee om de dierbare in zijn “nieuwe huisje” te “zien” liggen. Dit is haar manier en dit respecteren wij. Nu kijken we elke dag meerdere keren naar een mooie foto van onze dierbare en voor het slapen gaan naar de sterren in de lucht. Ze noemt hem dan en zegt: Kijk, daar is… hij schijnt boven in de lucht! Ook bij het graf, waar wij onlangs een plantje en kaarsjes hebben gebracht. Leggen we uit dat dit … zijn rust plaats is Dat we hier bij hem komen om te laten weten dat we nog aan hem denken Maar dat … hij ook een sterretje is geworden. En hij dus niet voelt en weet dat hij daar ligt.

 

Dit zijn slechts voorbeelden. Wat je keuze op dat moment ook is, het is de juiste.

Deel en laat iedereen zien dat je Hip & Moeder bent!Share on Google+Tweet about this on TwitterShare on FacebookEmail this to someone